Agnieszka Duczmal-Jaroszewska (urodzona 7 stycznia 1946 roku w Krotoszynie) to polska dyrygentka, która jest zarówno założycielką, jak i dyrygentką Orkiestry Kameralnej Polskiego Radia Amadeus. Występuje również z innymi orkiestrami symfonicznymi zarówno w Polsce, jak i za granicą. Była pierwszą kobietą-dyrygentem, która wystąpiła na scenie mediolańskiego teatru La Scala.
Życiorys
Agnieszka przyszła na świat 7 stycznia 1946 roku w Krotoszynie, w rodzinie o muzycznych tradycjach. Jest córką dyrygenta Henryka Duczmala oraz polonistki Leokadii z Surdyków. Po wybuchu II wojny światowej, jej rodzina została deportowana z Poznania do Generalnej Guberni, gdzie urodził się jej brat Wojciech, profesor nauk chemicznych. Duczmalowie spędzili czas na froncie w rejonie Berlina, a następnie osiedlili się w Krotoszynie, gdzie przebywali do 1949 roku.
W wieku 5,5 lat zaczęła naukę gry na fortepianie. W drugiej klasie szkoły podstawowej, po wysłuchaniu koncertu w Filharmonii Poznańskiej, w którym wykonano poemat symfoniczny „Figle Dyla Sowizdrzała” Richarda Straussa, postanowiła zostać dyrygentką.
Ukończyła dwie szkoły: V Liceum Ogólnokształcące im. Klaudyny Potockiej oraz Średnią Szkołę Muzyczną w Poznaniu. Jej pierwszym nauczycielem w szkole muzycznej był profesor Stanisław Kulczyński. Śpiewała w chórze prowadzonym przez profesora Stefana Stuligrosza. Po ukończeniu liceum rozpoczęła w 1966 roku studia w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej w Poznaniu, gdzie kształciła się w zakresie dyrygentury pod okiem Witolda Krzemieńskiego. Podczas studiów, w 1968 roku, powołała do życia orkiestrę kameralną Pro Musica.
Po zakończeniu studiów, w latach 1971–1972, pracowała jako asystent dyrygenta w Filharmonii Poznańskiej, a od 1972 roku w Teatrze Wielkim w Poznaniu, gdzie przygotowała m.in. polską prapremierę opery „Sen nocy letniej” Benjamina Brittena, premierę „Rigoletto” Giuseppe Verdiego oraz balet „Romeo i Julia” Siergieja Prokofjewa. Starała się łączyć pracę w operze z działalnością w orkiestrze, ostatecznie decydując się na pełne poświęcenie muzyce kameralnej.
W 1977 roku orkiestra Pro Musica, którą prowadziła, została przekształcona w zespół etatowy Polskiego Radia i Telewizji, a od 1988 roku występuje jako Orkiestra Kameralna Polskiego Radia Amadeus. Duczmal jest jej dyrektorem oraz kierownikiem artystycznym i koncertowała z nią w wielu krajach, uczestnicząc w prestiżowych festiwalach europejskich, takich jak Warszawska Jesień. Współpracowała z wieloma znakomitymi solistami, takimi jak pianistka Martha Argerich, wiolonczelista Mischa Maisky oraz skrzypkowie: Henryk Szeryng, Wadim Brodski i Konstanty Andrzej Kulka. Współpracowała także z wieloma rozgłośniami radiowymi oraz telewizjami w Polsce i za granicą. Była pierwszą kobietą-dyrygentem, która wystąpiła na scenach takich jak La Scala w Mediolanie, Teatr Królewski w Madrycie oraz Teatr Królewski w Belgii.
Agnieszka Duczmal była członkiem jury wielu ogólnopolskich i międzynarodowych konkursów muzycznych, w tym Konkursu Młody Muzyk Roku oraz Międzynarodowego Konkursu Skrzypcowego im. Josepha Joachima.
Do 2013 roku nagrała z Orkiestrą Kameralną Polskiego Radia Amadeus ponad 50 płyt oraz zarejestrowała liczne koncerty i programy muzyczne dla różnych stacji telewizyjnych. Współpracowała z wieloma wytwórniami płytowymi, nagrywając między innymi serenady Mozarta oraz symfonie Mendelssohna. Jej dorobek artystyczny obejmuje wiele prawykonań, w tym pierwsze światowe nagranie „Wariacji Goldbergowskich” Bacha w transkrypcji na orkiestrę kameralną Kofflera. Dokonała wielu transkrypcji znanych dzieł muzycznych dla swojej orkiestry.
W 2013 roku obchodziła z Orkiestrą Kameralną Polskiego Radia Amadeus jubileusz 45-lecia pracy artystycznej, który uświetniły dwa koncerty: Per la Maestra i Per la Orchestr, gdzie dyrygowała jubilatka.
29 czerwca 2015 roku w poznańskim ratuszu odebrała tytuł honorowego obywatela miasta, przyznany jej za wybitne osiągnięcia muzyczne oraz wkład w kształtowanie artystycznego oblicza Poznania.
10 stycznia 2016 roku z okazji swoich 70. urodzin wystąpiła w Poznaniu z Orkiestrą Kameralną Polskiego Radia Amadeus.
1 września 2024 roku, po 56 latach kierowania Orkiestrą Kameralną Polskiego Radia Amadeus, ustąpiła z funkcji dyrektora artystycznego i pierwszego dyrygenta, przekazując tę rolę swojej córce, Annie Duczmal-Mróz, która od 2009 roku pełniła funkcję drugiego dyrygenta.
Nagrody i odznaczenia
1970 – laureatka I Ogólnopolskiego Konkursu Dyrygentów w Katowicach.
1975 – wyróżnienie na IV Międzynarodowym Konkursie Dyrygentów Fundacji Herberta von Karajana w Berlinie Zachodnim.
1976 – srebrny medal Fundacji Herberta von Karajana (z orkiestrą) podczas Międzynarodowych Spotkań Młodych Orkiestr w Berlinie Zachodnim.
1982 – nagroda La Donna del Mondo przyznana przez Międzynarodowe Centrum Kultury w Rzymie za wybitne osiągnięcia w dziedzinie kultury, nauki i działalności społecznej.
1983 – Nagroda Ministra Kultury i Sztuki I stopnia.
1993 – Srebrna Batuta, nagroda przyznana przez Piotra Frydryszka podczas benefisu z okazji 25-lecia pracy z orkiestrą.
1993 – medal „Ad Perpetuam Rei Memoriam”.
1998 – Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski.
2002 – Krzyż Oficerski Orderu Krzyża Południa (Brazylia).
2005 – Srebrny Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”.
2008 – tytuł Zasłużony dla Miasta Poznania za wybitne dokonania w muzyce kameralnej.
2008 – Nagroda Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w kategorii muzyka.
2008 – Honorowy Złoty Mikrofon.
2010 – tytuł Wybitna Wielkopolanka nadany przez Stowarzyszenie Ruch Regionalny Wielkopolan.
2010 – tytuł Honorowego Obywatela Krotoszyna.
2013 – statuetka Złotego Hipolita.
2015 – tytuł Honorowego Obywatela Miasta Poznania za osiągnięcia artystyczne o randze międzynarodowej.
2016 – Nagroda ZAiKS-u za propagowanie polskiej muzyki współczesnej.
2018 – nagroda „Złotego Fryderyka”.
2018 – Nagroda 100-lecia ZAiKS-u.
2018 – Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”.
2021 – Diamentowa Batuta.
2024 – Koryfeusz Muzyki Polskiej – nagroda honorowa.
Życie prywatne
Agnieszka Duczmal jest żoną Józefa Jaroszewskiego, kontrabasisty w Orkiestrze Kameralnej Polskiego Radia „Amadeus”, którego poślubiła w 1972 roku. Mają dwie córki: Karolinę Jaroszewską, wiolonczelistkę, absolwentkę Juilliard School of Music w Nowym Jorku, oraz Annę Duczmal-Mróz, dyrygentkę. Ich syn Jakub jest informatykiem i zajmuje się reklamą.
Przypisy
Bibliografia
Teresa Brodniewicz: Każde drgnienie jej batuty: Studio nr 3/1994, Prószyński i S-ka.
Deszkiewicz Tadeusz: Agnieszka Duczmal i jej Amadeus: Polish Culture 1999 nr 2, s. 52–53.
Kronika Wielkopolski, Wydanie 90: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1999.
Pianowska Halina Duczmal Agnieszka. w: Encyklopedia Muzyczna PWM (część biograficzna pod red. Elżbiety Dziębowskiej), t. „cd – suplement”, PWM, Kraków 2001.
Beata Cynkier: Kto jest kim w Polsce, Tom 1: PAI, 2001, ISBN 83-223-2691-2, ISBN 978-83-223-2691-6, s. 1111.
Elizabeth Sleeman: The International Who’s Who of Women 2002: ISBN 1-85743-122-7.
Agnieszka Duczmal. Dyrektor i kierownik artystyczny. Orkiestra Kameralna Amadeus Polskiego Radia. Poznań Polskie Radio 2004, s. 69.
Agnieszka Duczmal, [w:] Twórcy [online], Culture.pl [dostęp 2024-03-22].
Ewa Kłodzińska, Życiorys niepospolity Agnieszki Duczmal, 17 sierpnia 2010.
Linki zewnętrzne
Oficjalna strona Orkiestry Kameralnej Polskiego Radia AMADEUS.
Agnieszka Duczmal, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (osoby) [dostęp 2021-04-10].
Agnieszka Duczmal w bazie filmpolski.pl.
Agnieszka Duczmal – Notacje [online], ninateka.pl [dostęp 2021-04-17].
Narodowy Instytut Audiowizualny: Agnieszka Duczmal. archiwum.nina.gov.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-04-11)].
Agnieszka Duczmal: Uprawiam męski zawód, Polskie Radio, 2012.
Dariusz Łukaszewski, Teatr rozmowy: Agnieszka Duczmal to wciąż ja.
Agnieszka Duczmal. „Za moich muzyków dam się pokroić” polskieradio.pl, 2016.
Sylwia Sałwacka: Agnieszka Duczmal – maestro z Poznania. poznan.wyborcza.pl, 2015-07-16. [dostęp 2018-03-02]. (pol.).
Wywiad z Agnieszką Duczmal. Wielkopolska warta poznania: 28.09.2017. tvp.pl, 2017. [dostęp 2018-03-02].